ممالك اسلامى مستعدان به سوى او شتافتند . و جمعى در حوزهء او تربيت شدند و به حد كمال رسيدند و خود از ناحيهء تدريس و تأليف منشأ فيض قرار گرفتند و حوزه هاى تصوف را تحت شعاع افكار ابن عربى قرار دادند . اگر ابن عربى به تربيت چنين شاگرد بزرگى موفق نمىشد ، اين قسم مبانى او عالمگير نمىگرديد . از باب مثال ، صدر المتألهين اگر چه در عصر خود موفق به تأسيس مكتب حكمت متعاليه گرديد و به حق در مقام تجديد حيات فلسفى به خدمت بزرگى نائل آمد و كليهء شعب فلسفى را تحت الشعاع قرار داد ، ولى تلاميذ او نتوانستند حق مكتب استاد را ادا نمايند . لذا ساليان متمادى مدرسان معروف همان كتب اساتيد قبل از ملا صدرا را تدريس مىنمودند ، اگر چه تأثير افكار آخوند در آثارى كه به وجود آورده‌اند هويداست . ولى تا زمان آخوند نورى فلسفهء آخوند ملا صدرا و حكمت متعاليهء او مقام خاص خود را به دست نياورد ، و فلسفهء او به دست بزرگترين فيلسوف متأله و محقق عالى مقام ملا على نورى احيا شد ، و او حدود هفتاد سال كتب ملا صدرا را تدريس نمود . و با آن كه اساتيد او در حكمت متعاليه تخصص نداشتند ، آخوند نورى از نواحى فكر نقاد و قدرت استعداد و نبوغ فطرى چنان به مبانى آخوند ملا صدرا سر و صورت داد كه بعد از او در حوزه هاى فلسفى اساتيد صرفا به تحقيق در مبانى ملا صدرا پرداختند و تا عصر ما اين رويه ادامه پيدا نموده است . « 1 » محقق قونوى معروف به « شيخ كبير » نه تنها شارح و مروج مبانى ابن عربى است ، بلكه داراى استقلال فكرى و قوهء تحقيق و تدقيق و صاحب ذهنى وقاد است . و آن چه نوشته است نفيس و زيبا و مملو است از مطالب عاليه و تازهء خالص محققانه و سره ، مبرّا از مطالب قلندرانه و بىاساس ، بر خلاف استاد او ، كه در آثار خود به خصوص مفصلات از آثارش جمع كرده است بين غث و سمين و زيبا و زشت ، كه گاهى انسان خيال مىكند دشمنان او برخى از مطالب را وارد در آثارش كرده‌اند . در برخى از آثارش متوكل و بعضى ديگر از سفاكترين حكام را از

--> « 1 » . حقير كليهء آثار ملا على نورى را جمع آورى نموده و در نظر دارد همهء آثار او را چاپ و منتشر نمايد .